تحليل فرونسيستي از «فقر و غنا» در نظام اخلاق صوفيانه و رسالۀ اخلاقي گلستان

مفهوم فرونسيس (حكمت عملي) كه ريشه در فلسفۀ ارسطو دارد، با اصطلاح سويۀ كاربردي در هرمنوتيك گادامري پيوند وثيقي پيدا مي‌كند. گادامر با الهام از فرونسيس ارسطويي، بر جنبۀ كاركردي و پراگماتيستي فهم تأكيد مي‌كند؛ ازاين‌رو، گادامر فهم و تفسير را جزء امور انضمامي و تجربي مي‌داند، نه با پيش‌داشت قواعد و روش‌هاي خاص. آنچه سعدي در مواجهه با آموزه‌هاي اخلاقي به‌طور عام، و موضوع فقر و غنا انجام مي‌دهد، تحقق عيني كاركردي است. از سده‌هاي سوم و چهارم هجري، يكي از آموزه‌هاي اخلاقي كه در كتب صوفيه با عناوين مختلف مطرح‌ شده، تفضيل فقير صابر بر غني شاكر بوده‌ است. چنين رأي و حكمي تا قرن هفتم قرائت مسلط اهل تصوف محسوب مي‌شده و تمرد و سركشي از آن، عقاب و عذاب دنيوي و اخروي را براي صاحب آن به‌دنبال داشته است؛ تا اينكه در اين قرن، سعدي در رسالۀ اخلاقي گلستان، ديگر بار به مفهوم فقر و غنا با چشم‌انداز و رويكرد تازه‌اي مي‌پردازد. او با تفسيري فرونسيستي متناسب با وضعيت انضمامي و عيني زيست روزمرۀ خود، اين بصيرت را پيدا مي‌كند تا در مقابل تفسير مسلط و فراتاريخي و حاكم، جانب غنا را به‌عنوان عاملي نجات‌بخش در عصر انحطاط بگيرد و با اخلاقي كاركردگرايانه، زندگي را براي ايران و ايراني به ارمغان آورد. اين مقاله كه به‌شيوۀ توصيفي‌تحليلي و با بهره‌گيري از ابزار كتابخانه‌اي نوشته شده ‌است، به تبيين و تحليل اين مدعا خواهد پرداخت.