طريق سلبي و الهيات تنزيهي وقفه در المواقف عبدالجبّار نفّري

آنچه تاكنون كمتر بدان پرداخته‌اند، گفتار عارفان در نقد علم و معرفت است. در بادي امر نقد معرفت به وسيلة كساني كه خود به عنوان عارف؛ يعني صاحب معرفت شناخته مي‌شوند، در تناقض است، اما همين تناقض تأمل در ماهيت و ساختار حقيقي معرفت در نزد آن‌ها را ايجاب مي‌كند. محمدبن عبدالله نفّري در المواقف هفتادوهفت موقف را در طريق عارف عنوان مي‌كند كه نظم مشخصي ندارد، اما به لحاظ ساختار و محتوا از الگويي پيروي مي‌كنند كه بنا بر نام «موقف/ ايستگاه» مي‌توان آن را توقف ناميد. وقفه به معناي مدت زمان تأمل است تا عارف نسبت به جايگاه خود آگاهي يابد. گواه اين مدعا آن است كه اكثر موقف‌ها با كلامي سلبي و منفي به پايان مي‌رسند. ساختار مواقف ساختار مبتني بر طريق سلبي است؛ چراكه سراسر اين اثر در مورد نفي مقام وقفه است. هدف اين جستار بيان ماهيت مقام وقفه، مباني طريق سلبي و الهيات تنزيهي در انديشة نفّري است كه به روش تحليلي ـ تطبيقي در سه بُعد وجودي، معرفت‌شناختي و زبان‌شناختي انجام مي‌شود. نتايج اين جستار حاكي از آن است كه متن نفّري به لحاظ هستي‌شناسي پيش از آثار ابن‌عربي زمينة توجه به ذات حقّ و تأمل در مفهوم عدم را فراهم آورده است؛ حقيقت معرفت در نزد نفّري، جهل عالمانه و حيرت است و زبان متناقض و گنگ او بيانگر كلام سلبي است.

this article has no abstract