بررسي چندمعنايي در وام واژه ها با رويكرد شناختي: مطالعۀ موردي صفات فارسي و تركي

مقولۀ چندمعنايي و نحوۀ ايجاد آن از مهم­ ترين مباحثي است كه در مكاتب مختلف زبان‌شناسي به­ ويژه در رويكرد شناختي به زبان مورد توجه است. در اين پژوهش به بررسي چندمعنايي صفات مشترك در زبان فارسي و تركي آذربايجاني با رويكرد شناختي پرداخته ­ايم. اين پژوهش توصيفي- اسنادي بوده و داده ­هاي پيكره از مجلات محلي به زبان تركي و فارسي، فرهنگ تركي­-­­فارسي (شاهمرسي) و فرهنگ فارسي-آذربايجاني، تأليف بهزادي انتخاب شده ­اند. انتخاب معاني سرنمون براساس نتايج مصاحبه و نيز شمّ زباني نگارندگان بوده است. با بررسي پيكره ­هاي در دسترس، در مجموع، بيست صفت سادۀ مشترك چندمعنا شناسايي شد و براي شش صفت، جدول معاني، پيكره و نيز شبكۀ شعاعي ترسيم‌ گرديد. با بررسي معاني مختلف اين صفات مشخص گرديد كه از ميان سازوكارهاي شناختيِ ايجاد چندمعنايي، استعاره­ هاي مفهومي بيشترين سهم را به خود اختصاص مي ­دهند و ارتباط ميان معاني صفات، نظام‌مند بوده و با مقوله­ بندي شعاعي قابل توصيف است. همچنين مشخص گرديد كه ساز و كارهاي شناختي ايجاد چندمعنايي در صفات مشترك رايج (وام‌‌واژه‌‌ها) تركي و فارسي يكسان است كه مي ­تواند گامي در جهت تأييد اشتراك در قواي شناختي انسان محسوب گردد. تنها تفاوت موجود، تعدّد معنايي صفات در زبان مقصد بود كه مي­تواند به ­دليل دوزبانگي و پويايي طرح‌واره‌هاي تصويري باشد. نتايج اين پژوهش به همراه پژوهش­ هاي مكمّل در اين حوزه مي ­تواند در زمينۀ آموزش زبان، ترجمه و تأليف فرهنگ ­­هاي دقيق و جامع ­تر، ياريگر متخصصان اين حوزه­ ها باشد

this article has no abstract