منطقه‌بندي سرزميني و تقسيم كار ملي؛ پيش نياز تحقق اهداف آمايش سرزمين در ايران

در مطالعه‌ها و برنامه‌‌ريزي‌‌هاي آمايشي و منطقه‌‌اي، تدوين راهبردها و سياست و همچنين تقسيم كار بين مناطق مختلف يك كشور بر اساس مجموعه‌‌اي از ويژگي‌هاي اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و توان بوم‌شناختي (توان اكولوژيكي) مهمترين اهداف برنامه‌‌ريزي‌‌هاي منطقه‌‌اي و آمايشي است. به همين دليل منطقه‌بندي(1) پهنه‌‌هاي هر كشور يكي از بحث‌هاي محوري در آمايش سرزمين و برنامه‌‌ريزي منطقه‌‌اي قلمداد مي‌‌شود، به همين علت در خلال چند دهه گذشته و همزمان با طرح موضوع آمايش سرزمين و تقسيم كار ملي بر اساس منطقه‌بندي همواره در كانون توجه برنامه‌‌ريزان آمايش در كشور بوده است. متاسفانه با وجود گذشت ساليان متمادي از برنامه‌‌ريزي‌‌هاي منطقه‌‌اي و آمايشي در كشور و طرح موضوع منطقه‌بندي در كشور به تناسب ويژگي‌‌هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و بوم‌شناختي، هر گز اين منطقه‌بندي‌ها عملياتي نشده و كماكان اين منطقه‌‌بندي‌‌ها با نگرش سياسي و در چارچوب ‌تقسيم‌بندي استاني است. مقاله حاضر در زمره پژوهش‌‌هاي كيفي دسته‌‌بندي شده كه در آن با بهره‌‌گيري از روش تحليل محتوا و ابزار مطالعه اسنادي و كتابخانه‌‌اي به بررسي و تحليل الزامات منطقه‌‌بندي سرزميني در كشور و پيشينه اين مقوله در تاريخ نظام برنامه‌‌ريزي كشور پرداخته شده است. دستاوردها و نتايج اين پژوهش، را بايد ماحصل تجارب و تحليل‌‌هاي كارشناسي نگارندگان در طي سال‌‌هاي اخير در سازمان برنامه و بودجه كشور و جمع‌‌بندي نظرها و ديدگاه‌‌هاي شفاهي بسياري از صاحب‌‌نظران و كارشناسان خبره ملي و استاني دانست. بر اين اساس در اين مقاله ضمن برشمردن اهميت و ضرورت منطقه‌‌بندي سرزميني در كشور، به صورت خلاصه به انواع منطقه‌‌بندي‌‌هاي سرزميني صورت گرفته در كشور اشاره شده و پس از تشريح مهمترين موانع و مشكلات فراروي منطقه‌بندي سرزميني در كشور، نسبت به ارايه شيوه‌‌اي نوين در منطقه‌‌بندي سرزميني كشور اهتمام شده است.