تأثير نخبگان فكري و نخبگان ابزاري بر مدرنيزاسيون عصر پهلوي

مدرنيزاسيون دوره پهلوي در قريب به اتفاق تحليل­ ها «مدرنيزاسيون از بالا به پايين» توصيف مي­شود. يعني دولت با برنامه ريزي آن را موجب شده است. گر چه اين تحليل­ ها بخش مهمي از ماجرا را نشان مي­ دهند، اما به نظر ناقص مي­ رسند. نخست اينكه؛ دولت پهلوي در انتخاب پروژه مدرنيزه كردن كشور صاحب اراده كامل نبوده و قرار گرفتن در دل تحولات منطقه نقش مهمي در اين ميان داشته است. دوم اينكه؛ نقش نخبگان در اين مدرنيزاسيون اغلب ناديده گرفته مي­ شود. بر اين اساس؛ در پژوهش پيش رو اين سوال اصلي مطرح مي­ شود كه؛ تأثير نخبگان فكري و نخبگان ابزاري بر مدرنيزاسيون عصر پهلوي چگونه بوده است؟. فرضيه مقاله با بهره گيري از نظريه «نخبه گرايي پاره تو و موسكا» اينگونه بيان مي­ كند كه «در عصر پهلوي نخبگان فكري به دليل اشتراك نظر با نخبگان ابزاري در حمايت از نوسازي و مدرنيسم، مبادرت به توليد انديشه و مشروعيت بخشي به اقدامات رضا شاه و محمدرضا شاه در مسير مدرنيزاسيون كشور نمودند اما به تدريج نخبگان فكري در روندهاي ديوانسالاري و بوروكراسي جذب و ادغام شدند و به مثابه كارگزاراني خنثي و يا محافظه كار در خدمت اقدامات رضا شاه و محمدرضا شاه قرار گرفتند. بدين ترتيب تاثير نخبگان عصر پهلوي بر مدرنيزاسيون، به دليل عدم توازن در ابعاد مدرن سازي، ساختار سياسي استبدادي و فقدان نظام تصميم گيري جمعي با موفقيت همراه نبود.» تكنيك گردآوري اطلاعات در اين پژوهش كتابخانه­ اي مي­ باشد.