جايگاه حقوق بزه ديده در مرحله تحقيقات مقدماتي از منظر قانون آيين دادرسي كيفري ايران

Victim’s Rights in Preliminary Investigations in the Context of the Iranian Criminal Procedure Code

ساليان متمادي، رويكرد حمايت از متهم و حقوقِ وي به دليل رويارويي يك نهاد قدرتمند –دادسرا- در مقابل متهمِ بي‌دفاع، تمام توجهات را به توسعه حقوق وي و حمايت از آن معطوف نمود. در اين ميان نقش بزه‌ديده در پيشبرد فرآيند تحقيقات مقدماتي مورد كم‌توجهي قرار گرفته و جايگاه وي را در موضع انفعال قرار داده بود. با رويش رويكرد بزه‌ديده‌مدار، نقش قرباني جرم و حقوق وي، مورد نظر دست‌اندركاران برخي از سامانه‌هاي عدالت كيفري قرار گرفت. بر اين اساس، در نسخه جديد قانون آيين دادرسي كيفري، حقوق بزه‌ديده و جلوه‌هاي آن بر پايه موازين حقوق‌بشري، تحولات مهمي داشته و توجه و حمايت از او از نقطه آغازين فرآيند كيفري مورد نظر قانون‌گذار قرار گرفته است كه در رأس آن، حق امنيت و حفظ هويت او است. مطالعات ما نشان داد رويكرد قانون فعلي آيين دادرسي كيفري ايران در مقايسه با قوانين سابق بر آن، نقشي مشاركت‌محور و فعال براي بزه‌ديده در مسير تحقيقات مقدماتي لحاظ نموده است. پيش‌بيني حق‌هاي نوآورانه در قانون يادشده از جمله حمايت صريح‌ و شفاف از امنيت بزه‌ديده در مقابل تهديدات احتمالي و نيز لزوم حفظ هويت وي بيانگر فراهم نمودن بستر مشاركت بيش‌تر بزه‌ديده در اعلام، كشف، تعقيب و تحقيق جرم بوده است.

For many years, all the attention was focus on the rights of the accused in the criminal procedure. It was justified by the defendant being defenseless before the prosecutor's office. In the meantime, the role of the victim in the advancement of the preliminary investigation process was underestimated and he was passive. With victim-oriented approach, some of the criminal justice systems targeted his role. In the Criminal Procedure Code of Iran, victim's rights have undergone major changes in the Code of Criminal Procedure, approved in 2013, in accordance with human rights standards. At the head of these developments are the right to security and the right to maintain identity. Our studies have shown that the approach of the Criminal Procedure Code of Iran, in comparison with the former laws, has taken into account a participatory and active role for the victim in the context of preparatory research. The prediction of the innovative rights in the law provides for the further participation of the victim in order to declare, disclose, prosecute and investigate the crime; including the explicit and transparent support of victim's security against potential threats and the need to maintain his identity.