تعريف قلمرو محلات: تحليلي مفهومي با تاكيد بر ابعاد رواني- ادراكي و ارائه مدل مفهومي

انسان موجودي اجتماعي است و اجتماعات انساني نيز در طول تاريخ بشر خود را در قالب سازمانها و مكانهاي خاصي از جمله؛ اجتماع شهري، روستايي و شيوه هاي مختلف سكونت به منصه ظهور رسانده است. يكي از اجتماعاتي كه از دورانهاي كهن شهرنشيني وجود داشته محلات شهري مي باشد كه با تغيير و تحولاتي كه شهرها در طول زمان در ساختار، محتوا و كالبد به خود ديده اند. قلمرو و محدوده هاي فضايي و اجتماعي محلات شهري نيز در شهرهاي امروزي متحول شده اند. از اينرو ادراك و رفتارهاي متفاوت انسانها را از قلمرو محله و نسبت به هم محلي هاي خويش (اجتماع محله) در پي داشته است. از جمله رويكردهايي كه براي بازتعريف قلمرو محلات و تقويت ادراك حس مكان و حس اجتماعي ساكنين نسبت به قلمرهاي محله ايشان مطرح گرديده است، نحوه تعريف اين قلمروها مبتني بر ادراك ذهني و رفتاري ساكنين از آنها مي باشد. بدين ترتيب مقاله حاضر با تبيين آناتومي مفهوم قلمرو محله در شهر، ابتدا به بررسي مولفه هاي موثر و رويكردهاي رايج در زمينه تعيين قلمرو محله، پرداخته و با بيان تئوريها و پژوهشهاي مختلف صورت گرفته در اين زمينه، ملاحظه مي نمايد كه اغلب پژوهشها بر محدوده هاي رسمي و آماري تكيه مي كنند كه اين محدوده ها، محلات واقعي را نشان نمي دهد. تحليل اسناد مطالعه نيز به شيوه «تحليل دروني» انجام يافته است. بدين ترتيب، محتواي منابع و اسناد به لحاظ موضوع، معيارهاي شناختي، انديشه هاي نظري و فلسفي مورد بررسي و تحليل قرار گرفته و به نتايج چندي از جمله؛ ماهيت چندسطحي قلمرو محلات، تفاوت محدوده ادراكي ساكنين با محدوده هاي آماري، پي مي برد، در نهايت با ارائه مدل مفهومي مبتني بر مولفه هاي عيني و ذهني، محدوده اي را (لايه دوم فضاي محله) بعنوان قلمرو واقعي محلات معرفي و براي توجه بيشتر در پژوهشهاي آتي پيشنهاد مي نمايد.