بازخواني مبادي فعل خدا و تحليل شرور بر پايۀ آن‌ها

خداوند فاعل مطلق جهان و داراي علم، مشيت و ارادۀ مطلق است. اگر جهان معلول علم، خواست و ارادۀ خداست، آيا وقوع شر در آفرينش و تدبير خدا فرض دارد؟ هدف اين جستار، بررسي و خوانش مبادي فعل الهي و تحليل مسئلۀ شرور بر پايۀ آن‌‍هاست. اين مطالعه بر اساس روش عقلي _ نقلي است. يافته‌هاي اين پژوهش نشان مي‌دهد كه اگر فعل الهي بر خاسته از علم، اذن، مشيت، اراده، و تقدير و قضاي الهي است و پديده‌هاي جهان بر مدار علم، مشيت و ارادۀ خدا و در چهارچوب نظام قانونمند سببي مسببي بسامان است، در اين صورت مجالي براي نسبت شر به آفرينندۀ جهان نمي‌ماند. آنچه بالذات از سوي خدا اراده شده و صدور مي‌يابد خير محض است و تحقق شر در جهان، تابع اسباب خود و از لوازم جهان طبيعت و نيز اختيار انسان است، نه مطلوب اصلي آفريدگار جهان. فارغ از آنكه در نگاه توحيدي به جهان، حيات دنيا ميدان تلاش، آزمون و تعالي انسان است و معيار خير و شر، چيزي است كه نفع حقيقي داشته، براي انسان باقي بماند.