رد پاي آيين كهن فرورديگان در مراسم چهارشنبه ‌سوري

كي از موضوعاتي كه درباره جشن چهارشنبه‌ سوري مطرح شده است، ارتباط اين جشن با آيين‌هاي كهن ايراني است. در اين مقاله نخست به ارائه گزارشي از آيين فرورديگان كه پيش از نوروز در جامعه زرتشتيان ايران برگزار مي‌شود، پرداخته‌ايم و سپس سه رسم اصلي چهارشنبه ‌سوري را كه عبارت‌اند از آتش‌ افروزي، آجيل چهارشنبه ‌سوري و تفأل زدن، بررسي و با رسوم جشن فرورديگان مقايسه كرده‌ايم. به نظر مي‌رسد كه دو رسم نخست از آيين‌‌هاي فرورديگان هستند كه رد پاي آنها و جزئيات هر يك را در بسياري از رسوم چهارشنبه ‌سوري در روستاها و شهرهاي ايران همچنان مشاهده مي‌كنيم؛ اما رسم تفأل زدن و بركت ‌خواهي، خاص چهارشنبه سوري است و به دليل همزماني اين جشن با نوروز و اعتقاد به بركت ‌طلبي در آغاز سال نو به رسوم اين جشن اضافه شده است. به نظر مي‌رسد كه جشن فرورديگان يا گاهنبار همسپتمدم[1] (ششمين گاهنبار) كه يكي از آيين‌هاي ديني مهم زرتشتيان بوده است پس از اسلام به جامعه زرتشتي محدود شد؛ اما آيين‌ها و آداب آن در دو آيين مهم پيش از نوروز يعني «چهارشنبه ‌سوري» و «شب عرفه» حفظ شده و به دوره كنوني رسيده است.