شيوه‎هاي نبوي در دعوت و احتجاج ديني

‏خداوند در آيه 125 سوره نحل، از پيامبر6 مي‌خواهد كه براي دعوت به اسلام، از سه شيوه استفاده كند: حكمت، موعظه حسنه و جدال احسن. برخي اين سه شيوه را منطبق با سه گونه استدال رايج در منطق (برهان، خطابه و جدل) دانسته‌اند؛ لكن بين آنها تفاوت‌هايي وجود دارد. حكمت در قرآن، سخن محكم و خلل‎ناپذيرِ مشتمل بر خير و سعادت انسان بوده و قلمرو آن، حكمت نظري و عملي را شامل مي‏شود؛ اعم از اينكه مفيد يقين منطقي باشد يا نباشد، لكن در برهان مصطلح در منطق، يقين بالمعني الاخص شرط شده است. مراد از موعظه حسنه، گفتار يا رفتاري است كه مشوق ديگران به التزام عملي به دين و آيين حق است. بر اين اساس، دعوت قرآني در عين حِكمي بودن، مصداق دعوت با روش موعظه حسنه نيز است، بنابراين با خطابه رايج در منطق متفاوت خواهد بود. هدف از جدل منطقي، غلبه بر خصم است لكن هدف از «جدال احسن»، روشن شدن حقيقت و هدايت طرف مقابل است. نكته‌ي ديگر، شيوه‌ي بكارگيري روش‌هاي سه‌گانه قرآني است. نقش جدال احسن در دعوت به آيين اسلام، ثانوي و در برابر معاندان است، و ميان حكمت و موعظه حسنه با لحاظ مقام نبوت و دعوت پيامبرانه نسبت تلازم برقرار است.