مفهوم‌شناسي فردگرايي در ايران و نسبت آن با مفاهيم كلاسيك فردگرايي

تفكر درباره‌ي مسائل اخلاقي عرصه‌هاي فرافردي كه شامل عرصه‌هاي بين‌فردي و جامعه‌اي مي‌شود، مي‌تواند نقاط عزيمت مختلفي داشته باشد. يك نقطه‌ي عزيمت كه مورد اقبال بسياري از جامعه‌شناسان، روان‌شناسان، و برخي اخلاق‌شناسان در ايران قرار گرفته است، مقوله‌ي فردگرايي و جمع‌گرايي بوده است. اهميت و ضرورت مفهوم‌شناسي فردگرايي و جمع‌گرايي، از آن روست كه محققان ايراني، علي‌رغم استفاده‌ي بسيار از آنها، حداكثر به تعريفي كوتاه از اين دو اصطلاح بسنده مي‌كنند. هدف اين مقاله، مفهوم‌شناسي فردگرايي و جمع‌گرايي در ايران است. ابتدا به مرور و بررسي جايگاه فردگرايي و جمع‌گرايي در نزد شماري از محققان ايراني مي‌پردازيم، و تحليل و استنباط خواهيم كرد كه با چه شبكه‌اي از مفاهيم پيوند دارند. برجسته بودن خودخواهي و منافع جمعي براي محققان ايراني در بحث فردگرايي و جمع‌گرايي، سبب شده شمار قابل توجهي از محققان ايراني در صدد جستجوي هماهنگي تأكيد خود بر عنصر خودخواهي در فردگرايي ــ‌و بعضاً عنصر توجه به منافع جمعي در جمع‌گرايي‌ــ با ايده‌ها و مفاهيم برخي متفكران غربي همچون توكويل و دوركيم برآيند. حاصل اين بخش از مقاله اين بوده كه درباره‌ي فردگرايي بين فهم محققان كلاسيك جامعه‌شناسي و فهم محققان ايراني عمدتاً تخالف وجود دارد تا توافق.