تأملي بر الگوهاي آموزش جامعه‌شناسي بر اساس تجربۀ زيستۀ گروهي از ذينفعان؛ مدلي برآمده از نظريۀ برپايه

هدف از اين پژوهش شناخت الگوهاي آموزش جامعه‌شناسي در دانشگاه‌هاي دولتي شهر تهران بود كه با روش نظريۀ برپايه و با رويكرد گليسر انجام شد. 19 دانشجوي مقطع دكتري در اين پژوهش مشاركت كردند كه از طريق نمونه‌گيري نظري و هدفمند انتخاب شدند و با آنها مصاحبۀ نيمه‌ساختارمندي تا حد اشباع داده‌ها و اشباع نظري صورت گرفت. داده‌ها در سه مرحلۀ كدگذاري باز، محوري و گزينشي و با استفاده از نرم‌افزار اطلس‌تي‌آي (نسخه7) تجزيه و تحليل و درنهايت، مدل نظري پژوهش پديدار شد. نتايج نشان داد كه در ميدانِ دانشگاهي آموزشِ جامعه‌شناسي در دانشگاه‌هاي دولتي شهر تهران موجباتي مثل تيپ شخصيتي و اقتدار معرفتي استادان، تمايزات و برنامه پژوهشي آنان، تعاملات دانشگاهي و فرادانشگاهي آنها و محيط‌‌هاي رسانه‌اي و شبكه‌هاي اجتماعي بر فضاي اجتماعي آموزش تأثير مي‌گذارد. ويژگي‌هاي دانشگاه‌ها و رشته‌ها، قشربندي اجتماعي دانشجويان و تشكل‌هايشان به علاوه محيط سياستي، حقوقي و اداري و نيز محيط فناوري زمينه‌ساز اين تأثيرات هستند. البته، برخي مداخله‌گرها مانند سبك رهبري مديران دانشگاه، سبك زندگي علمي استادان، سن و سابقه خدمت استادان و همچنين اندازۀ گروه آموزشي نيز در فرايند تأثير و تأثرات در ميدان دانشگاه دخيل هستند. در چنين موقعيتي شاهد كنش و واكنش‌هاي راهبردي در استادان دانشجويان و شكل‌گيري پنج نوع الگوي آموزش نهادينه جامعه‌شناسي؛ يعني كلاسيك، انتقادي، كاربردي، اجتماعي و وظيفه‌گرا رفتاري و يك الگوي مبهمِ تركيبي و اقتضاييِ در راه هستيم كه هنوز ظهور كامل و استقرار نيافته است. فرايندهاي جاري آموزشِ جامعه‌شناسي در كشور ايران به پيامدهاي متفاوتي مثل مدرك‌گرايي، كالايي‌شدن، جرگه‌گرايي، سياسي‌شدن، مناسك‌گرايي، فساد علمي، فرسايش سرمايۀ اجتماعي دانشگاه و ابهام در عملكرد آن و در عين حال، سطوحي از انتقال دانش و مهارت‌هاي جامعه‌شناختي به زندگي فردي، اجتماعي و مدني و شكل‌گيريِ حلقه‌هاي فكري و تحولات پارادايمي مي انجامد.