نقش آلماني‌ها در تأسيس راه‌آهن در ايران عصر رضاشاه

هدف: مرور تلاش دولت آلمان در ساخت راه‌آهن در ايران عصر قاجار و نقش شركت‌هاي آلماني در ساختن راه‌آهن سراسري ايران در دورۀ رضاشاه و تأمين ملزومات آن. روش/رويكرد پژوهش: داده‌ها از اسناد آرشيوي ايران، منابع كتابخانه‌اي فارسي، انگليسي، آلماني و دانماركي استخراج شده است. يافته‌ها و نتيجه‌گيري: باوجود سربرآوردن آلمان‌ها در سپهر سياست ايران در نيمۀ دوم سلطنت قاجارها، مخالفت‌هاي روس و انگليس و تلاطم ناشي از جنگ جهاني اول، مانع از موفقيت آلماني‌ها در ساخت راه‌آهن ايران شد. در مرحلۀ اولِ ساخت راه‌آهن سراسري در دوران رضاشاه، آلمان‌ها توانستند كارنامه‌اي موفق از خود به‌جا بگذارند؛ ولي ازآنجاكه شريك آن‌ها در سنديكا يعني آمريكايي‌ها در جنوب ضعيف عمل كرده بودند، شركت‌هاي آلماني نيز از ادامۀ كار بازماندند. در مرحلۀ دوم و پاياني راه‌آهن سراسري نيز به‌دليل كشاكش سياسي در آلمان و رقابت شركت‌هاي آلماني با كنسرسيوم كامپساكس در ساخت راه‌آهن، نقشي كم‌رنگ از آنان به‌جاي مانده‌است. آلمان در تأمين تجهيزات موردنياز راه‌آهن تلاشي درخور توجه داشت؛ ولي اشغال ايران در شهريور بيست به مناسباتي ازاين‌دست پايان داد.