تحليل سلسله مراتبي عوامل شكست جنبش نفس زكيه

عباسيان پس از برآمدن، با چالش واگرايي علويان، شيعيان و مشروعيت اجتماعي روبه‌رو شدند و جنبش نفس زكيه در برابر خلافت عباسي مهم‌ترين آن بود كه بازتاب سياسي و اجتماعي گسترده اي در بين مردم داشت؛ هرچند كه نهادينه نشد و شكست خورد. ارزيابي ميزان تأثيرگذاري عوامل سياسي و اجتماعي در اين شكست بسيار ارزشمند است. در اين نوشتار، براي ارزيابي ميزان تأثيرگذاري هر يك از عوامل سياسي و اجتماعي و مقايسۀ داده هاي كتابخانه‌اي، شاخص هاي مورد توجه عوامل سياسي و اجتماعي شناسايي شدند و با بهره گيري از روش كمّي «AHP» در چهار گام به تحليل سلسله‌مراتبي جنبش نفس زكيه پرداخته شد تا ميزان تأثير عوامل اجتماعي و سياسي در شكست جنبش نفس زكيه مشخص شود. دستاورد پژوهش اين است كه گرچه اين جنبش در آغاز به دلايل سياسي و اجتماعي پديد آمد و جامعه آمادۀ پذيرش رهبري كاريزمايي محمد شد، اما چالش هاي اجتماعي فراروي محمد، از يك سو او را از جامعه دور كرد و از سوي ديگر تدبيرهاي خليفه زمينه‌ساز از دست رفتن جايگاه كاريزمايي او در جامعه شد. بنابراين ميزان تأثير عوامل اجتماعي در شكست جنبش نفس زكيه بر عوامل سياسي پيشي گرفت.