بررسي انتقادي نقدهاي واردشده به انديشۀ تسامح مولوي در سدۀ اخير

مولوي، صاحب اثر عظيم مثنوي، از عارفان آزادانديشي است كه صلح و تسامح با ديگرانديشان را يكي از مباني فكري و رفتاري خود قرار داده يا معرفي كرده است. او در آثار متعدد خود، به زبان و شيوه‌هاي مختلف اندرز، تمثيل و حكايت، در ترويج اين انديشه كوشيده و همگان را به پيروي از اين سلوك فردي و اجتماعي فراخوانده است. انديشۀ تسامح مولوي، مانند بسياري ديگر از ديدگاه‌هاي وي، با نقد و انكار همراه شده است. در نوشتار حاضر، با رويكردي تحليلي ـ انتقادي و با استفاده از شيوه‌هاي علمي تحليل متن و استناد، نقدهاي واردشده به اين انديشۀ مولوي بررسي شده است. هدف از اين ارزيابي، علاوه‌بر معرفي و نقد ديدگاه‌‌هاي منكران انديشه تسامح در عصر حاضر، رسيدن به شناختي روشن و حقيقي‌تر از كمّ‌و‌كيف اين انديشه مولوي است. براساس بررسي‌هاي انجام‌‌شده، چنين برداشت مي‌شود كه هم‌زيستي مسالمت‌آميز پيروان اديان مختلف در جامعه (پلوراليسم اجتماعي) در انديشۀ مولوي، به پيروي از منابع و مباني اسلام، جايگاه ويژه‌اي دارد؛ اما تكثرگرايي (پلوراليسم) ديني، ‌علي‌رغم برخي مشابهت‌ها و همگوني‌ها، ‌مورد قبول و تأييد مولوي نيست. همچنين با تحليل و استناد به اصل حكايت‌ها و ابيات مولوي مشخص مي‌شود كه درواقع پلوراليست خواندن او درك ناقصي است كه برخي روشن‌فكران يا منتقدان، با خلط يا مغالطه در افكار و انديشه‌ها و استناد نامناسب به ابيات و حكايت‌هايي از مثنوي، به‌دست آورده‌اند.