تحليلي بر نمونه‌گيري در پژوهش‌هاي كمّي مبتني بر پيمايش برنامه‌ريزي شهري (مطالعه موردي: نشريه پژوهش و برنامه‌ريزي شهري در سال 1398)

نمونه‌گيري يكي از عناصر روش‌شناسي پركاربرد در پژوهش‌هاي كمّي برنامه‌ريزي شهري در دهه‌هاي اخير بوده است كه به دليل نقش بسزاي آن در كيفيت و اعتبار پژوهش، تحليل و ارزيابي فرايند طراحي، اجرا و گزارش آن بر اساس اصول و قواعد نظريه نمونه‌گيري ضروري و حائز اهميت به نظر مي‌رسد. در اين راستا، پژوهش حاضر با انتخاب مقالات پيمايشي مبتني بر نمونه‌گيري كمّي منتشر شده در شماره‌هاي 36 و 37 نشريه پژوهش و برنامه‌ريزي شهري در سال 1398 به عنوان نمونه موردي، به روش كيفي و تحليل محتوا به ارزيابي گزارش روش نمونه‌گيري آن‌ها پرداخته است. يافته‌هاي پژوهش حاكي از آن است كه از مجموع مقالات مورد بررسي، نحوه توضيح و گزارش معيارهاي «ذكر تعداد نمونه» با گزارش 100 درصدي (80 درصد گزارش دقيق و كامل و 20 درصد گزارش ناقص و مبهم)»، «تعريف جامعه آماري» با 90 درصد گزارش (40 درصد گزارش دقيق و كامل و و 50 درصد گزارش ناقص)، «روش محاسبه حجم نمونه» با 80 درصد گزارش (50 درصد گزارش دقيق و كامل و 30 درصد گزارش ناقص در وضعيت خوب و يا نسبتاً قابل قبولي بوده است؛ ولي معيارهاي«چارچوب نمونه‌گيري (با 100 درصد عدم گزارش)»، «روش نمونه‌گيري (40 درصد عدم گزارش و 60 درصد گزارش ناقص، مبهم و يا اشتباه)»، «تعيين شيوه دسترسي به اعضاي نمونه (80 درصد عدم گزارش)» در وضعيت بدتري قرار داشته‌اند. درنهايت، به طور كلي نحوه گزارش روش و فرايند نمونه‌گيري در 50 درصد آن‌ها «ناقص و مبهم»، 10 درصد «ناقص و اشتباه» و 40 درصد «ناقص، مبهم و اشتباه» بوده است و هيچ‌كدام از آن‌ها داراي گزارش كامل و درستي از روش‌شناسي نمونه‌گيري در همه معيارها به‌صورت يكجا نبوده‌اند. بنابراين نبود الگوي علمي مشخص و منظم در زمينه گزارش روش‌ نمونه‌گيري بر اساس اصول و قواعد نظريه نمونه‌گيري در پژوهش‌هاي مورد بررسي و وجود كوتاهي و قصور در زمينه برخي معيارها در برخي مقالات، كيفيت علمي آن‌ها را از لحاظ هنجارها و كاركردهاي تكرارپذيري، اعتبارپذيري، پايايي و تعميم‌پذيري روش پژوهش علمي تحت تأثير قرار مي‌دهد. اين امر، توجه جدي اعضاي جامعه علمي حوزه برنامه‌ريزي شهري را به مسأله روش‌شناسي نمونه‌گيري در فرايند آموزش، پژوهش، ارزيابي و انتشار تحقيقات علمي طلب مي‌كند.