بررسي سبكي نسخۀ خطّي «غرائب الاسرار» اثر «خواندمير»

«غرائب الاسرار» نوشتۀ غياث الدين خواندمير نوادۀ دختري ميرخواند صاحب كتاب «روضه الصفا» از مورخان و نويسندگان قرن دهم هجري، يعني اواخر دورۀ تيموري و اوايل دورۀ صفوي است، در بيان شگفتيهاي ربع مسكون، غرائب بلاد و بحار و انهار و جزاير و مبني است بر عجايب اشكال و اطوار بعضي از آدميان كه نويسنده در آن حكاياتي را بشيوۀ روايي با رويكردي استنادي نوشته و در اغلب حكايات، مطلب را با ذكر سند روايت كرده است؛ اگرچه متن اصلي غرايب الاسرار بشيوۀ ساده و مرسل به نگارش درآمده، اما وجود بيش از حدّ واژگان، تركيبها و عبارتهاي عربي و نيز پيروي از ساختهاي زبان عربي در جمله سازيها در مقدمه و برخي موارد، سبك نگارش را مصنوع ميكند. اين ويژگي، درواقع ويژگي سبكي غالب بسياري از آثار تاريخي و علمي قرنهاي دهم هجري است. در اين مقاله كوشيده شده ويژگيهاي سبكي خواندمير در غرائب الاسرار به لحاظ زباني (صرفي و نحوي)، ادبي و فكري و محتوايي بررسي شود؛ نثر كتاب - جز در مقدمه كه به آرايه هاي ادبي آميخته و همراه با شعر است- نثري نسبتاً ساده است كه نويسنده در آن قصد هنروري ندارد، اما در كل كتاب (چه مقدمه و چه متن) استفاده از واژه ها و عبارات و تركيبات عربي بوفور ديده ميشود.