تبيين تمايزات حريم‌خواهي ساكنان در مسكن بومي چهار پهنه اقليمي ايران

طب كهن نياز‏هاي جسمي و خلقي انسان در اقليم‏هاي مختلف را براساس مزاج غالب مناطق متفاوت مي‏داند. معماري در صدد ايجاد ساختماني پاسخ‏گو به نيازهاي آسايشي و فرهنگي منطبق با مزاج در خانه اقليم‏هاي مختلف است. نياز حريم و سلسله‏مراتب فضاي زيست و تأكيد بر قلمرو و شيوه تعامل اجتماعي يكي از همين ابعاد فرهنگي و رواني است. مطالعات قديم و جديد آن را تحت اثر مزاج منطقه تا حدودي متفاوت دانسته‏اند. اين پژوهش، با بررسي پيكره‏بندي حريم فضايي خانه‏ها در چهار اقليم، تفاوت‏هاي مزاجي حريم با راهكارهاي آن را مي‏يابد. روش پژوهش موردي با راهبرد تركيبي (روش‏هاي توصيفي-تحليلي در گونه‏شناسي،‏ استدلال منطقي، تفسير داده‏ها با مباني مزاج، و شخصيت‏شناسي) و تعميم داده‏هاست. مطالعه اسناد معماري، با انتخاب شهرهاي مبنا(با مقايسه دما، رطوبت نسبي در نمودار بيوكلماتيك انساني، و ضريب خشكي دومارتن)،تفاوت‏هاي معناداري را در درصد مساحت‏ فضاي بسته تا باز و خصوصي تا عمومي خانه‏هاي چهار اقليم نشان داد. تفاوت‏هاي كالبدي براساس روان‏شناسي و طب سنتي و جديد تفسير شد. نتايج با حريم‏خواهي خانه‏هاي اقليم‏ چهارگانه ايران از درجه 1 اقليم گرم-خشك تا درجه 4(كم‏حريم‏ترين) اقليم سرد-مرطوب درجه‏بندي شد. شاخصه فرهنگي كالبدي(سياليت و شفافيت زياد فضايي اقليم سرد و مرطوب در مقابل درون‏گرايي اقليم گرم-خشك) قابل توجه بود. پروفيل حريمي ساكنان خانه‏هاي چهار اقليم براساس امنيت مطلوبشان رسم شد. دانش جغرافياي حريم انساني به معماران براي تعبيه كالبدي همسو با نياز حريمي ساكنان كمك مي‏كند.