بررسي تطبيقي روش‌شناسي فقها، در مواجهه با مسئله‌ گسست دولت و ملت در ايران، در دوره‌هاي صفويه، قاجار و معاصر

فرهنگ شيعي حاكم بر ايران، در دوره‌هاي تاريخي متفاوت و نامشروع دانستن حكومت‌هاي استبدادي مبتني بر ايل يا حمايت‌هاي استعماري، موجب گسست دولت و ملت بوده است. دانشمندان در دوره‌هاي متفاوت، تجربه‌هاي عملي و نظري متفاوتي را با رويكردهاي بومي يا برون‌زا رقم زده‌اند. مواجهه عملي و نظري علامه مجلسي، مرحوم نائيني و امام خميني ره، با سه رويكرد اخباري، اصولي و حكومتي در سه دوره‌ متفاوت صفويه، قاجار و پهلوي، مسئله‌ اين پژوهش است. اين پژوهش، با رويكرد روش‌شناختي بنيادين و روش تحليلي تاريخي، در دو محور عوامل معرفتي و غيرمعرفتي، مورد بررسي و مقايسه قرار گرفته است. يافته‌هاي پژوهش حاكي از اين است كه هر سه رويكرد فوق،‌ در نامشروع دانستن حكومت‌هاي فوق و اتخاذ رويكردهاي ايجابي، از باب دفع افسد به فاسد اشتراك دارند. اما ظرفيت‌هاي فقهي نسبتاً متفاوت سه مدل فقه اصلاحي، انتقادي، انقلابي و پيامدهاي متفاوتي در عرصه‌هاي معرفتي، اجتماعي و سياسي به دنبال داشته است.