سبب‌شناسي نفاق از منظر منابع اسلامي و مقايسه آن با دو مفهوم روان‌شناختي رياكاري اخلاقي و ناهماهنگي شناختي

«نفاق»، پديده‌اي روان‌شناختي است كه بر اساس متون اسلامي با ملاك‌هاي سلامت رواني در تعارض است. اين پژوهش، درصدد سبب‌شناسي، و شناسايي تشابه‌ها و تفاوت‌هاي نفاق با دو مفهوم رياكاري اخلاقي و ناهماهنگي شناختي در روان‌شناسي مي‌باشد. اين پژوهش به لحاظ هدف، از نوع تحقيقات بنيادي و از حيث رويكرد، كيفي است كه در گردآوري اطلاعات از روش تحليل مفهومي ـ محتوايي، بهره مي‌برد. نفاق، بر اساس متون اسلامي عبارت است از: «يك وضعيت رواني ـ رفتاري نابهنجار كه شامل هرگونه دوگانگي ظاهر و باطن يا قول و فعل در روابط ميان‌فردي مي‌باشد». در بخش سبب‌شناسي از منظر متون اسلامي، عوامل انگيزشي (مثل ترس و طمع)، آمادگي‌هاي رواني (مثل تعصب و احساس ذلت)، و عوامل رفتاري (مثل دروغگويي و خلف وعده) به‌عنوان محوري‌ترين عوامل نفاق شناسايي شد. در بخش سبب‌شناسي مبتني بر دو مفهوم رياكاري اخلاقي و ناهماهنگي شناختي، جلب منفعت شخصي، به‌عنوان تنها عامل روان‌شناختي شناسايي شد. نتيجه اينكه در مفهوم‌شناسي نفاق بر اساس منابع اسلامي مفهوم محوري در تعريف نفاق يعني «هرگونه دوگانگي ظاهر و باطن» در نظريات و مفاهيم روان‌شناختي مانند رياكاري اخلاقي و ناهماهنگي شناختي، نيز منعكس شده است. در بخش سبب‌شناسي وجود مفاهيم مشتركي مانند «طمع» در متون اسلامي و جلب منفعت شخصي در متون روان‌شناختي مي‌تواند موجب هم‌افزايي دو ساحت دين و روان‌شناسي شود.