دلالت اشاره در اصول فقه مذاهب خمسه: بررسي تطبيقي

دلالت نقش بسيار مهمي در درك مفاهيم قرآني و روايي در استنباط احكام فقهي دارد و از آن در علوم مختلفي همچون منطق، تفسير، كلام و اصول فقه سخن به ميان آمده و به انواع مختلفي تقسيم ‌شده است. بر همين اساس، اصوليان نيز مباحثي را درباره دلالت اشاره به ‌عنوان يكي از انواع دلالت در بحث الفاظ مطرح كرده‌اند. پژوهش پيش رو در صدد است به اين پرسش اساسي پاسخ دهد كه: ماهيت و حجيت دلالت اشاره از ديدگاه علماي مذاهب خمسه چيست؟ به‌علاوه، تفاوت ديدگاه‌ها درباره ماهيت دلالت اشاره، چه تأثيري در كاربرد آن در فقه دارد؟ تقريباً همه اصوليان، دلالت اشاره را داراي مفهوم يكساني مي‌دانند، اما در تعاريف خود، رويكردهاي مختلفي، همچون وصف معنا، وصف لفظ، كيفيت دلالت و وصف مدلول، اتخاذ كرده‌اند. علاوه بر اين، در بيان ماهيت دلالت اشاره نيز اختلاف‌نظر اصوليان به سه نظريه مفهوم، منطوق و ماهيت مستقل محدود مي‌شود. البته به نظر مي‌رسد دلالت اشاره داراي ماهيت مستقل و وصف دلالت است.