نسبت سعادت اخلاقي و جاودانگي در انديشه ابن عربي و كيركگور

امسئله اصلي اين مقاله مقايسه نسبت ميان دو مفهوم سعادت و جاودانگي از منظر ابن‌عربي و كركگور، به عنوان دو انديشمند اسلامي و مسيحي است. مقصود از اين مقايسه كه با روش توصيفي  تحليلي به پيش مي‌رود، يافتن مباني و پيامد آراي آنان در كنارِ كشفِ وجوه مشترك و متمايزِ دو ديدگاه در تقرير كاركرد دنيوي و اخروي اخلاق است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه در انديشۀ ابن‌عربي، سعادت به معناي تخلّق به اخلاق الله و تحقّق در اسماء ‌الله است؛ يعني به‌لحاظ مفهومي معادل و به‌لحاظ مصداقي مساوق با جاودانگي است؛ بدين ترتيب انسان در قوس صعود با حركت حبّي خويش به سمت سعادت اخلاقي و در‌نتيجه به مقصد جاودانگي حركت مي‌كند؛ اما از نگاه كركگور اخلاق به معناي كسب فضايل دنيوي است كه از نظر مفهومي و مصداقي از عمل به تكليف الهي و جاودانه‌شدن با تفرّد مؤمنانه افتراق مي‌يابد. كركگور با تكيه بر ايمان، اخلاق را مرتبه افراد قاصر از امتحان الهي مي‌داند و در‌نتيجه قهرمان فانيِ اخلاق را نازل‌تر از شهسوار جاودانِ ايمان مي‌شناسد. در مقام داوري و با نظر به مباني و مفروضات دو متفكر، به نظر مي‌رسد خوانش ابن‌عربي كه حيات ديني و اخلاقي را همسان مي‌داند، بر نگرش كركگور كه اخلاق را مرتبه نازلي از حيات مؤمنانه مي‌شمارد، ترجيح دارد