بررسي فرآيند تكوين و دگرديسي گفتمان تصوف (با تكيه بر دال توكل در متون منثور متمكن صوفيه)

گفتمان كلان تصوف اسلامي نگرشي قدسي است كه در بستر دين، در واكنش به گفتمان هاي معارض ديگر نظير فقه، كلام، فلسفه و زهد شكل گرفت. در اواخر سده دوم، پس از درآميختن كيمياي عشق با مس زهد، رهروان جريان صوفيانه، برخلاف ديگر جنبش هاي فكري و ديني فرهنگ و تمدن اسلامي،‌ كه قرآن را متني فروآمده از آسمان به زمين و در حركتي ديالكتيكي بين آسمان و زمين مي‌ دانستند، قرآن را متني براي حركت از زمين به آسمان، يعني معراج صوفيانه، در نظر آوردند. با اين تلقي، شاهد مواجهه گوناگون صوفيه با دال‌هاي مفهوم ساز، برجسته و پربسامد، به ويژه نشانه شناور «توكل» در گفتمان تصوف و نيز بقيه آثار صوفيه اعم از نثرهاي متمكن و مغلوب هستيم. در اين جستار، با روش تحليلي‌ـ‌توصيفي و رويكرد جفت‌گفتمان ساز لاكلاو و موفه، دگرديسي هاي اين دال شناور را در چندين نثر متمكن صوفيه به فارسي و عربي نشان داده‌ايم و از اين رهگذر تأثر و تأثيرهاي اين چند متن را از يكديگر تبيين كرديم.