ثمرات كلامي حركت جوهري در مسئلۀ معاد

حركت جوهري ازجمله ابداعات مهم و تأثيرگذار صدرالمتألهين است كه داراي ثمرات فراواني در مسائل فلسفي و كلامي و از جمله مسئله معاد است. استدلال‌ها و تبيين‌هاي مختلفي در مورد اثبات اصل معاد، اثبات معاد جسماني، كيفيت بدن برزخي و اخروي و نيز ابطال تناسخ از سوي متكلمان ارائه شده است. استدلال‌هاي متكلمان بيشتر براساس مشهورات بوده و بر ادلۀ نقلي استوار است؛ لذا نمي‌تواند پاسخگوي برخي شبهات باشد. برخي از اين استدلال‌ها نيز با اشكالاتي روبه‌روست و از اتقان كافي برخوردار نيست. اين نوشتار با استفاده از روش توصيفي ـ تحليلي درصدد است تا ضمن اشاره به اين دسته از تبيين‌ها، راه‌كارهاي صدرالمتألهين را براساس حركت جوهري مورد واكاوي قرار دهد و نشان دهد كه تبيين‌هاي عقلي صدرالمتألهين كه مبتني بر مباني حكمت متعاليه است، اشكالات موجود در نظريات متكلمان را ندارد.