بررسي تاريخي برخي از عناصر ساخت‌واژي گويش سيستاني

تحولات مداومي كه در زبان‌ها رخ مي‌دهد به دليل ماهيت پوياي زبان بوده است كه در گذر زمان به‌صورت بسيار كند و تدريجي حاصل شده است. در اين راستا، زبان‌ها و گويش‌هاي محلي به طور معمول كم تر دستخوش تغيير قرار گرفته‌اند. گويش سيستاني نيز از جمله گويش‌هايي به شمار مي‌آيد كه داراي برخي ويژگي‌هاي آوايي، واجي، نحوي و ساخت‌واژي منحصربه فردي است كه آن را با زبان فارسي معيار (امروزي) متفاوت ساخته است. پژوهش حاضر، ضمن توصيف پاره‌اي از عناصر و ويژگي‌هاي ساخت‌واژي گويش سيستاني و مقايسۀ آن ها با زبان فارسي باستان، ميانه، دري، و زبان اوستا درصدد است تا نشان دهد كه كدام عناصر تاريخي ساخت‌واژي در اين گويش همچنان كاربرد دارد و هركدام از چه دوره‌اي به ارث رسيده است. داده‌هاي زباني پژوهش، از طريق بررسي كتابخانه‌اي و همچنين به روش ميداني با ضبط گفتار آزاد و مصاحبه با گويشوران سيستاني مسن بالاي 60 سال گردآوري شده است. سپس، عناصر ساخت‌واژي به دست آمده از گويش سيستاني با آنچه از زبان‌هاي فارسي باستان، ميانه، دري و اوستا موجود است، مقايسه شد. نتايج پژوهش نشان داد كه در اين گويش پيشوندهاي فعلي be، me، na، ma و شناسه‌هاي غيرگذشته، پسوند ak(a)، ضماير اشارۀ نزديك i و اشارۀ دور o ، ضماير شخصي فاعلي me، to، o، m acirc; ، scaron;m acirc; و o scaron;o، ضماير انعكاسي xod و مشترك x acirc;، عدم كاربرد ضماير متصل و همچنين وجود خوشۀ دو همخواني آغازين مانند: dr، st، fr، در زبان‌هاي فارسي باستان، ميانه، دري و اوستا ريشه دارند.