رويكرد تجربي به مجازات؛ چشم‌اندازي اسلامي

تجربه‌گرايي به‌عنوان رويكردي در فلسفۀ اجتماعي به لحاظ روش بر آزمون و خطا مبتني است. اين روش در علوم طبيعي و سپس تا اندازه‌اي در علوم انساني پذيرفته شده است. در اين مقاله كاربست اين رويكرد در حقوق كيفري و به‌ويژه مجازات واكاوي مي‌‌شود. نگارندگان اين مقاله پس از مرور مباني تجربه‌گرايي و تاريخچۀ بهره‌گيري از آن و برخي نقدهاي وارد بر تجربه‌گرايي پيشنهاد مي‌دهند كه با توجه به حجيت و اعتبار حكم عقل و بناي عقلا از يك سو و عقلاني بودن درجه‌اي از تجربه‌گرايي از سوي ديگر و نيز اعتبار ظن حاصل از تجربه مي‌توان از داده‌هاي تجربي در چارچوبي معين براي سنجش كارآمدي مجازات‌ها استفاده كرد. در اين مقاله همچنين به ذكر و تحليل شواهدي از كاربست اين رويكرد در منابع اسلامي ازجمله روايات و آراي فقيهان پرداخته شده و نيز نمونه‌هايي از تحولات قانون‌گذاري بر مبناي تجربه در قوانين كيفري جمهوري اسلامي ايران بررسي شده است؛ امري كه به‌نوبۀ خود مي‌تواند گواه صحت كاربست رويكرد تجربي باشد.