تأملي بر پاسخ‌هاي خواجه نصيرالدين طوسي به ايرادات فيلسوفان بر آموزه ديني قدرت خداوند

قدرت الهي از جمله مسائلي است كه فيلسوفان و متكلمان اسلامي از ديرباز به واكاوي آن پرداخته‌اند. برخي فيلسوفان اسلامي آفرينش عالم براساس قدرت و اراده ذاتي او را ضروري و بنابراين عالم را قديم مي‌دانند. در مقابل، متكلمان معتقدند خداوند ابتدا آفرينش عالم را ترك كرده‌ و سپس قدرت او به خلقت عالم تعلق گرفته است؛ ازاين‌‌رو عالم حادث است. فيلسوفان رأي آنها را نمي‌‌پذيرند و اشكال‌‌هاي متعددي بر آنها وارد مي‌‌دانند. خواجه طوسي به اشكالات فيلسوفان پاسخ مي‌‌دهد. اين نوشتار برآن است تا از طريق روش كتابخانه‌اي و شيوه تحليلي اشكالات فيلسوف را تحليل و پاسخ‌‌هاي خواجه نصير به آنها را از دو زاويه مورد بررسي قرار دهد. پاسخ‌ها بر مبناي ديدگاه متكلمان و بر اساس شيوه كلامي- فلسفي خودِ خواجه نصير ارائه شده است. حاصل تحليل اين دو انديشه فلسفي و كلامي آن است كه پاسخ‌هاي خواجه به اشكالات وارد بر ديدگاه‌هاي صرفاً كلامي متكلمان كفايت نمي‌كند؛ امّا با وجود تعارض ظاهري ديدگاه او با ديدگاه فيلسوفان در مورد قدرت خداوند، از طريق تمايز قائل‌شدن ميان ديدگاه هستي‌شناسانه فيلسوف و نظرگاه معرفت‌شناسانه خواجه نصير مي‌‌توان راه‌‌حلي براي تعارض ظاهري ديدگاه‌هاي فيلسوف و خواجه‌ درباره قدرت خداوند ارائه داد.