پژوهشي بر مفهوم هيجان در آيات قرآن كريم و رابطه آن با رشد

هدف اين پژوهش، شناخت مفهوم هيجان و ارتباط آن با رشد و ارائه الگوي مفهومي از مسير هيجان با توجه به آيات قرآن كريم، تفسير الميزان و اصول حكمت متعاليه است. روش اين پژوهش، تحليل مفهومي است. يافته‌ها نشان مي‌دهد كه قلب آدمي جايگاه هيجان است و قساوت قلب مي‌تواند در عدم دريافت عواطف و ادراك معاني حق مؤثر باشد. همچنين برخي از هيجان‌ها مربوط به مقام ادراك و بعضي در مقام اظهار و عمل بروز مي‌يابند. برخي از انواع هيجان ميان افراد رشديافته و غير آن يكسان هستند؛ در حالي كه برخي از هيجان‌ها تنها به گروه خاصي از افراد اختصاص دارند. بنا بر آيات و تفاسير، شدت هيجان با توجه به نوع هيجان، در پاره‌اي از موارد نشانه رشديافتگي، و در پاره‌اي ديگر نشانه عدم رشديافتگي است. همچنين هيجان‌ها از عوامل حفظ نفس هستند و در تعاليم اسلامي، حفظ نفس مربوط به حيات دنيوي و اخروي است. به نظر مي‌رسد در زمينه بروز و كنترل هيجان علاوه بر دو صورت هوشيار و ناهوشيار، صورت سومي نيز قابل تصور است كه خداوند به واسطه رسيدن فرد به مقام ايمان و تقوا و مانند آن، هيجاني را به فرد افاضه و يا در او كنترل مي‌نمايد و در مقابل، برخي هيجانات منفي را بر كفار و مشركان وارد مي‌نمايد كه در حقيقت، نتيجه كفر و شركي است كه ورزيده‌اند.