فرايند معناپردازي در مجموعه ارك عليشاه تبريز با تحليلي بر داده‌هاي تاريخي

بسياري از مفاهيم و معناهاي فرهنگي ـ اجتماعي و گاه سياسيِ موجود در بناهاي تاريخي پس از آفرينش آثار و در فرايند ارتباط مخاطبان با آن آثار شكل‌گرفته، تأثير خود را نهاده و در بيشتر موارد پنهان مانده‌است. اين مقاله به روش تحليل گفتماني، فرايند معناپردازي در ارك/ارگ عليشاه تبريز را در دوره هاي گوناگون كاويده و به اين پرسش پرداخته كهچگونه با تغيير در بافت پيراموني و عناصر مجموعه، معناهاي ارك دچار تغيير شده‌است. مجموعه عليشاه در زمان ايلخاني بازنمودي از اركان اصلي حكومت شامل قدرت سياسي (كاخ‌ها)، قدرت مذهبي (مسجد جامع بزرگ و خانقاه)، قدرت اقتصادي (راسته اصلي بازار) بوده و در دوره تيموري ميزان نشانگي آن با ساير آثار معماري (مجموعه مظفريه و مجموعه صاحب آباد) تعديل و تقسيم شده‌است. در دوره‌ صفوي ارك با دگرگوني در بافت اوليه و عناصر معماري، بازنمودي مجازي از قدرت نظامي، در دوره قاجار و هم‌زمان با افزايش حس مكان نمادي از مجاهدت‌هاي ملي و در دوره پهلوي مظهري از تركيب سنت و مدرنيته بوده‌است. ارك در دوران پس از انقلاب اسلامي علاوه بر بازبافت گرداني (ساخت مصلي بزرگ به جاي مسجد نخستين ايلخاني در محوطه شمالي ارك) كاركرد موزه‌اي و گردشگري پيدا كرده‌است.