گونه‌شناسي مطالعات شعوبيه در دورۀ معاصر (غرب، جهانِ عرب و ايران)

واكاوي ماهيت جنبش شعوبيه ازجمله حوزه‌‌هاي مطالعاتي در ميان پژوهشگران تاريخ اسلام، ايران‌‌شناسان و متخصصان تاريخ ادبيات است. ازاين‌رو پژوهش‌‌هاي پرشماري در قالب كتاب، مقاله و پايان‌‌نامه در زبان‌‌هاي مختلف به بررسي جنبش شعوبيه اختصاص يافته است. بااين‌حال، هر دسته از پژوهشگران بسته به اينكه از زاويۀ تاريخ، ادبيات يا ايدئولوژي سياسي زمانه به شعوبيه نگريسته باشند، به نتيجۀ متفاوتي پيرامون ماهيت اين جنبش رسيده‌‌اند. مسئلۀ پژوهش حاضر گونه‌‌شناسي مطالعات شعوبيه در دورۀ معاصر است كه مي‌‌توان آن را به سه گونۀ مختلف تقسيم كرد. مطالعات شعوبيه در سه حوزۀ غرب، جهان عرب و ايران گونه‌‌هاي مزبور هستند. اين گونه‌‌شناسي صرفاً براساس مسائل جغرافيايي و قومي نيست، بلكه مربوط به نوع نگاه و تفسيرهاي متفاوت پژوهشگران حوزه‌‌هاي پيش‌‌گفته دربارۀ شعوبيه است. پژوهشگران ‌‌غربي، جنبش شعوبيه را يك نهضت ادبي خالص مي‌دانند و آن را در حدِ يك حركت فكري مندرج در متون مي‌‌كاهند. بسياري از پژوهشگران عرب با پيش‌فرض ضداسلامي بودن حركت‌‌هاي شعوبي سده‌‌هاي نخستين، در دو سطح علمي و سياسي‌ايدئولوژيك با آن مواجه شدند. در سطح نخست، پژوهشگران عرب كوشيدند تا تبيين تاريخي از جنبش مزبور ارائه دهند و در سطح دوم آن را به تحولات خاورميانۀ معاصر و نقش ايرانيان در سياست منطقه‌‌اي پيوند زدند. تحقيقات ايراني و آثار فارسي مرتبط با مطالعات شعوبيه گونۀ سوم از پژوهش‌‌هاي اين حوزه محسوب مي‌‌شوند. پژوهش‌‌هاي ايراني از آغاز تحت تأثير ترجمه پژوهش‌‌هاي غربي و عربي بود و جز در موارد بسيار اندك موفق به شناخت ابعاد مختلف جنبش شعوبيه نشد.