تحليل انتقادي سفرنامه بيابان و كشتزار اثر گرترود بل بر اساس نظريه‌ي شرق‌شناسي ادوارد سعيد

گرترود بل، جهانگرد و سفرنامه‌نويس انگليسي، سال‌هاي زيادي از عمر خود را در خاورميانه و در كشورهاي مختلفي همچون ايران، عربستان، سوريه، اردن و فلسطين سپري كرد. وي به علت نگارش چندين سفرنامه‌ و ترجمۀ گزيده‌ غزليات حافظ به زبان انگليسي نه تنها چهره‌‌اي ادبي بود، بلكه نوشتارهاي او پوشش و بهانه‌اي براي پيشبرد فعاليت‌هاي جاسوسي دولت بريتانيا محسوب مي‌شوند. در اين ميان، سفرنامۀ بيابان و كشتزار (1907) از اهميت ويژه‌اي برخوردار است. اين سفرنامه نه تنها در اروپا به محبوبيت دست يافت، بلكه مي‌توان ادعا كرد كه زمينه‌ي اشغال فلسطين و سياست‌هاي امپرياليستي و مداخله‌جويانه‌ي بريتانيا در دهه‌هاي بعدي قرن بيستم در خاورميانه را تضمين كرد. بنابراين، مطالعۀ حاضر به بررسي و تحليل سفرنامۀ پيش‌گفته مي‌پردازد و با استفاده از خوانش تاريخ‌باوري نوين و نظريه‌ي شرق‌شناسي ادوارد سعيد، خوانشي شرق‌شناسانه از سفرنامه‌ي بل ارائه مي‌دهد تا گفتمان شرق‌شناسي اثر، كه فرآيند ديگري‌سازي اعراب و برتري فرهنگي غربي‌ها بر شرقي‌ها را دربرمي‌گيرد، مورد واكاوي و ارزيابي نقادانه قرار گيرد. بر اساس مفهوم شرق شناسي ادوارد سعيد مي‌توان نتيجه گرفت كه گرترود بل در مواجه با فرهنگ و اهالي شرق به خصوص منطقه خاورميانه بي‌طرف نبوده و صادقانه به روايت ماجرا نپرداخته است و نشان مي‌دهد او بيشتر به عنوان يك فعال سياسي در حوزه شرق و كشورهاي خاورميانه براي زير سلطه بردن كشورهاي مشرق زمين زير سلطه غرب فعاليت مي‌كرده است.