نسبت سنجي قاعده ي نفي حرج و ادله‌ي محرمات

قاعده ي نفي حرج از قواعد مسلّم و امتناني است كه با حكومت بر ادله ي اوليه ي احكام، الزامِ انجام دادن تكاليفِ دشوار را برمي دارد. در حاكميت قاعده ي نفي حرج بر واجبات ترديدي نيست؛ اما در مورد رابطه ي آن با ادله ي اوليه ي محرمات، اتفاق نظر وجود ندارد. ظاهر گفتار برخي فقيهان، حكومت قاعده ي ياد شده بر ادله ي محرمات است كه بر اساس آن، مكلف مي تواند با استناد به حرج، مرتكب محرمات شود. پذيرش اين نظر، نتايجي ناپذيرفتني در فقه و ناسازگار با اخلاق به دنبال خواهد داشت. در اين نوشتار، ضمن بيان ادله ي باورمندان به اين سخن، مباني آن مورد نقد و ارزيابي قرار گرفته است. با توجه به عدم اطلاق دليل لاحرج نسبت به امور عدمي و نيز با دقت به مفهوم ادله ي اضطرار، به نظر مي رسد ادله ي محرمات، تخصصاً از گستره ي حاكميت قاعده ي ياد شده بيرون اند؛ و در صورت باقي ماندن ترديد، اصل بر عدم رفع ادله ي محرمات توسط قاعده ي نفي حرج خواهد بود.