محكم و متشابه از ديدگاه ابن‌برّجان

از مباحث مهم در تفاسير قرآن، بحث محكم و متشابه است. يكي از عرفا و مفسرين غرب اسلامي در سدۀ ششم هجري، ابن‌برّجان است. اين پژوهش به دنبال بررسي ديدگاه ابن‌برّجان دربارۀ محكم و متشابه است. روش اين پژوهش، اسنادي و توصيفيتحليلي است. يافته‌ها حاكي از اين است كه از ديدگاه ابن‌برّجان معناي اولِ متشابه، تفصيلِ محكم است. مبناي او در اين معنا، سلسله ‌مراتب وحي الهي و نزول آن است كه عبارت است از: ام‌الكتاب (يا همان كتاب ‌مبين و لوح‌ محفوظ)، حروف مقطعه و قرآن. معناي دوم متشابه عبارت است از شبيه ‌بودن آيات با يكديگر در اعجاز و حقانيت، شباهت آيات قرآن با آيات كتاب ‌مبين و شبيه ‌بودن برخي آيات قرآن با برخي ديگر كه منجر به اشكال و تحير در خواننده مي‌شود. از نظر ابن‌برّجان حروف مقطعه از جهتي محكم‌ و از جهتي متشابه هستند. همچنين شباهت‌ها و شواهد لازم براي تأثيرپذيري ابن‌برّجان از ديگران يافت نشد و به نظر مي‌رسد ديدگاه او دربارۀ محكم و متشابه مبتني بر دريافت و اجتهاد خود او از آيات قرآن و روايات نبوي است.