تلقي متفكران عصر مشروطيت از مفهوم برابري

همزمان با جنبش مشروطيت و تغيير نظام سياسي از (سلطنت مطلقه به مشروطه)، مباحثه درباره ايدۀ برابري نيز در ميان متفكران اين عصر رواج يافت. متفكران اين عصر (مشروطه‌خواه و مشروعه‌خواه) چه تلقي اي از برابري داشتند؟ مقاله حاضر بر اساس چهار مؤلفه معناي هستي شناسانه، ابعاد، قلمرو و دامنه شموليت، تلقي متفكران عصر مشروطيت از برابري را بررسي مي‌كند. روش مقالۀ حاضر، خوانش متن محورانه است. يافته‌هاي تحقيق بدين قرار است: متفكران ديني مشروطه‌خواه همچون نائيني و محلاتي بر برابري قانوني (و نه طبيعي) ملت از جمله برابري اقليت‌هاي ديني و زنان در ابعاد مدني، اجتماعي، در امور نوعيه (و نه شرعي) تأكيد داشتند و برابري سياسي را خاص عقلاي ملت مي‌دانستند. متفكران سكولار مشروطه‌خواه همچون آخوندزاده و طالبوف و متفكران مشروطه‌خواه ميانه همچون مستشارالدوله و ملكم خان همزمان بر برابري طبيعي و قانوني (قراردادي) ملت در ابعاد مدني، اجتماعي و سياسي در قلمرو عمومي تأكيد داشتند. در مقابل، مشروعه‌خواهان همانند شيخ فضل الله نوري، علي اكبر تبريزي و نجفي مرندي بر نابرابري طبيعي (به ويژه از منظر ديني) باور داشتند و برابري مدني، اجتماعي سياسي اقليت‌هاي ديني و زنان را در تضاد با برتري ذاتي دين اسلام مي‌دانستند.