بررسي درزماني ساخت صفت‌هاي فاعلي و مفعولي زبان فارسي و تحليل محتواي آموزشي آن در كتب متوسطه نظام قديم و جديد

صفت‌هاي فاعلي و مفعولي كه به طبقه معنايي توصيفي-كنشي تعلق دارند، از مباحث مهم دستوري زبان فارسي هستند و آموزش آن‌ها در برنامه درسي گنجانده شده‌است. هدف از نگارش اين مقاله توصيفي، بررسي درزماني ساخت صفت فاعلي و مفعولي در سه دوره زبان فارسي و سير تحول پسوندهاي سازنده آن‌هاست. بررسي نشان داد از دوره باستان، برخي پسوندهاي سازنده صفت فاعلي به ميانه نرسيده و پسوند سازنده صفت مفعولي در دوره ميانه به صورت d و t و جزئي مرده از ماده ماضي درآمده‌است. پسوندهاي صفت فاعلي و مفعولي دوره ميانه با تحولات واجي همگي به دوره نو رسيده‌اند. مقايسه كتاب‌هاي درسي راهنمايي و متوسطه نظام قديم با متوسطه اول و دوم جديد، مشخص كرد كه با انتقال مباحث دستوري به كتب فارسي در متوسطه نظام جديد، آموزش اين دو مقوله به بخش قلمروي زباني در پايان يكي از متون ادبي سال يازدهم محدود شده و انواع ساخت‌واژه اين صفات حذف گرديده‌اند. همچنين، نشان داده‌شد با توجه به حذف «ريشه» كه در زبان‌هاي ايراني باستان براي صرف اسم و فعل كاربرد داشته و جانشين‌شدن آن با ماده ماضي و مضارع در دوره ميانه و نو؛ كاربرد واژه «بُن» به جاي ماده فعلي(ستاك)، نمي‌تواند لفظ دقيقي باشد.

no abstract