«واقع گرايي خلاق» و نقش آن در علم

بيشتر نظريه‌هاي علميِ موفق با واقع‌گرايي خلّاق آميخته‎اند و داراي مؤلفه‌هاي اصلي اين رهيافت‎اند؛ يعني آنها به ‎لحاظ ساختاري با مسائل و مفاهيم واقع‎گرايانه‌ مرتبط هستند و در‌عين‎حال الهام‎بخشِ تخيل‎اند، بدون اينكه برآمده از توهم يا مستقل از اصول تثبيت‌شدۀ پيشين باشند. اين مقاله در صدد است كه بر مبناي الگوهاي نظري و با روش تحليلي و كتابخانه‌اي، تحليلي بر رويكرد واقع‌گرايي خلّاق به عنوان بخشي از فرايند كشفِ نظريه‌ها و انگاره‎هاي جديد در علم ارائه دهد. دستاورد تحقيق اين است كه دستيابي به انگاره‌هاي واقع‎گرايانۀ خلّاق بدون اتصال ساختاري و برانگيختگي تخيلي امكان‎پذير نيست؛ زيرا اتصال ساختاري حياتي‏ترين شباهت‎ها و عميق‎ترين ويژگي‎هاي انگارۀ پيشين را در انگارۀ فعلي حفظ مي‎كند و برانگيختگي تخيلي نيز عواقب يك انگارۀ جديد و احتمالات علميِ اثربخش و كارامد در آن حوزه از شناخت را پديد مي‌آورد. معيارهاي ارزيابيِ واقع‎گرايي خلاق ابزارهاي معرفتيِ قدرتمندي هستند كه دانشمندان و مخترعان با آگاهي از آنها مي‎توانند به آن دسته از ويژگي‌هاي يك انگاره‎ كه موجب افزايش واقع‎گرايي خلّاق مي‌شود دست يابند.