تناقض‌هاي «استبداد شرقي» در ايران دوره قاجار ساخت اجتماعي «كاريز» و «بنه

استبداد شرقي به همراه فئوداليسم، شيوه توليد آسيايي و پاتريمونياليسم از جمله نظريه‌هايي هستند كه سعي در تعميم گزاره‌هاي عام خود به تاريخ ايران را دارند. خاستگاه پيدايش اين نظريه‌ها ايران نيست و مسائل خاص اجتماعي و فرهنگي جامعه ايران را در نظر نمي گيرند. اگر چه شباهت‌هايي ميان استبداد شرقي و دوره‌هايي از تاريخ ايران وجود دارد، اما مسائلي نيز از ديد آن پنهان مانده است. به ويژه در نقاط خشك و حاشيه‌هاي كوير مثال‌هاي نقض آن را مي‌توان يافت. قنات و بنه الگوهاي زيست متفاوتي را ايجاد كرده بودند كه پيامد آن تمركززدايي و پراكندگي بود كه عكس ايده اصلي ويتفوگل در كتاب استبداد شرقي است. در اين مقاله كوشش خواهيم كرد تا با بازخواني تطبيقي كتاب استبداد شرقي ويتفوگل و با استفاده از منابع تاريخي و تحقيقات مردم‌شناسي، به كشاورزي، شيوه‌هاي آبياري‌ و ساخت سنتي همكاري در قالب‌ بنه و تاثير آن‌ بر زيست و زندگي انسان ايراني بپردازيم