ايدۀ سرمايۀ اجتماعي؛ راهگشا يا گمراه كننده؟ (نقدي بر پژوهش‌هاي ايراني سرمايۀ اجتماعي)

سرمايۀ اجتماعي در ايران نيز همچون بسياري از كشورهاي ديگر، از پركاربردترين مفاهيم علوم اجتماعي است و در ميان مسئولان سياسي و اجرايي نيز مقبوليت ويژه‌ اي يافته است. اين مقاله، به ميانجي ارائۀ روايتي از برآمدن و بسط ايدۀ سرمايۀ اجتماعي در جهان، دلالت هاي اجتماعي و سياسي كلان اين مفهوم را در ايران، ارزيابي مي كند. مقاله در سه سطح سازمان يافته است ابتدا تاريخچه ‌اي مختصر از ايدۀ سرمايۀ اجتماعي و برآمدن آن در علوم انساني جهان و نقد و نظرها دربارۀ آن عرضه مي ‌شود. سپس به ايجاز از سير تاريخي طرح ايدۀ سرمايۀ اجتماعي در ايران سخن به ميان مي‌ آيد و در نهايت پروبلماتيك پژوهش ‌ها و تحليل ‌هاي ايراني سرمايۀ اجتماعي، گزاره‌ هاي بنيادي اين پژوهش‌ ها (و تحليل ‌ها)، و راهبردهاي پيشنهادي شان مرور مي ‌شود. آنچه در نهايت اين مقاله بر آن تأكيد مي ‌گذارد، شكافي است كه ميان، مسئله‌ مندي، ابزارهاي تحليلي و »سياست ‌ها « و »راهبردهاي « پيشنهادي اين آثار ظهور كرده است. اين پژوهش ‌ها در پي تلاش براي توضيح مسائل و تحولات جامعۀ ايران، دربارۀ فقر و نابرابري، ساختار دولت، تغيير مناسبات كلان اقتصادي، اجتماعي و سياسي سخن گفته‌ اند، حال آنكه نتوانسته‌ اند در چارچوب ايدۀ سرمايۀ اجتماعي در چارچوب ايدۀ سرمايۀ اجتماعي زمينۀ نظري و ابزارهاي مفهومي درخورِ چنين تحليلي را فراهم آورند.. مقاله استدلال مي ‌كند كه اين آشفتگي صرفاً برآمده از بي ‌توجهي محققان ايراني نيست، بلكه چه بسا برخاسته از پريشاني و تشتت اصل ايدۀ سرمايۀ اجتماعي باشد.