تزئينات آجركاري و كتيبه نگاري در گنبد سرخ مراغه

گنبد سرخ از شاخص ترين بناهاي دوره سلجوقي متعلق به 542ق است. تنوع فنون آجركاري، گچ‌بري و كاشي‌كاري در اجراي فرم هاي تزييني، گره چيني و كتيبه هاي كوفي چنان تجلي و نمودي در اين بنا دارد كه عملاً وجوه ديگر معماري آن را تحت‌الشعاع قرار داده است. بنابراين، ضروري است با توجه به تنوع فنون و تزئينات آن در معماري، تحقيق و تفحص بيشتري در اين زمينه صورت گيرد. پرسش اصلي پژوهش حاضر بر اين محور قرار دارد كه ويژگي هاي تزئيني حروف و گل‌اندازهاي آجري و كاشي به‌كاررفته در كتيبه هاي گنبد سرخ، چه مي باشد؟ هدف اصلي نيز بررسي و بازشناسي تزئينات و كتيبه‌هاي گنبد سرخ است. اين پژوهش از نوع كيفي مي باشد و با بهره‌مندي از تصاوير گنبد، ابتدا بنا و تزئينات آن توصيف و سپس تحليل شده است. گردآوري اطلاعات حاصل مطالعات كتابخانه‌اي و تصويربرداري از گنبد انجام شده است.يافته ها نشان مي دهد، بيشترين كاربرد فني آجركاري در اين گنبد، نقش گل انداز است و تزئينات آجري متنوعي مانند انواع رگ چين گل‌انداز (گل چين) و جناغي، گره چيني، خفته‌وراسته كلوك بند و كتيبه هاي رگ چين بنايي به‌كاررفته است. در اين بنا در كنار آجرهاي قالبي، پيش بر، تراش و گچ‌بري، كاشي‌هاي فيروزه‌اي و آبي نيز در بدنه آن استفاده‌شده است. به عبارتي، تلفيق چند نوع مصالح در تزئينات گنبد سرخ مانند تركيب «آجر و كاشي» و «آجر و گچ» در يك نقش از ابتكارات ديگر بوده كه در اين بنا استفاده شده است. نظام نوشتاري و تزئيني كتيبه هاي گنبد سرخ به سه شيوه بدون آرايش و تزئين اضافه، تركيب‌شده با نقوش هندسي و همراه با نقوش هندسي و اسليمي اجراشده است. گره‌سازي به دو روش در داخل قاب ها و مستقل از كتيبه ها و منشعب شده از ادامه حروف كتيبه ها است. اين كتيبه ها از آجر تراش‌دار به همراه تزئينات گچ‌بري شده از شاخص هاي تزئيني ديگر اين بنا است.