كاركرد زبان و گفت وگو در حكايات اسرارنامه عطار

گفت‌وگو يكي از عناصر لازم و مهم ادبيات روايي است.اسرارنامه‌ي عطاركه اثري روايي‌تعليمي است، حكايت‌هاي دلنشيني دارد. در اين حكايت‏ها گفت‌وگو نقش مهمي دارد تاآنجاكه جاي كردار را گرفته است. عطار در اين حكايت‌ها با استفاده از شيوه‌هاي مختلف گفت‌وگو، از جمله گفت‌وگوي مستقيم، غيرمستقيم، دروني و نمايشي به‌خوبي از اين عنصر براي پيشبرد داستان بهره جسته است. در اسرارنامه‌ گفت‌وگوها از نظر تعدد صداها، چند‌طرفه، دو‌طرفه، يك‌طرفه و روايت، تك‌صدايي راوي است. گفت‌وگوهاي دو‌طرفه از حيث تعداد و از بُعد تنوع طرفين، بيشترين تعداد و تنوع را به خود اختصاص داده است. زبان در گفت‏وگوي حكايت‌هاي اسرارنامه، حداقل يكي از شش كاركرد ارجاعي، عاطفي، ترغيبي، فرازباني، همدلي و ادبي را به عهده دارد. سه كاركرد ارجاعي، عاطفي و ترغيبي بيشترين سهم از انواع نقش‌هاي زباني را دارند. در اين مقاله، انواع گفت‌وگو، به‌ويژه گفت‌وگوهاي دوطرفه‌ي حكايت‌هاي اسرارنامه و كاركرد زبان در آن‌ها‌ را بررسي كرده‌ايم. نتيجهي بررسي نشان مي‏دهد كه عطار اسرارنامه را به منظور تعليمات عرفاني سروده و روايت را راه مناسبي براي مقصود خود يافته است. وي بيش از همه‌ي وجوه فعل، از وجه خبري استفاده كرده است و زبان او بيشتر نقش ارجاعي و در مرتبه‌ي بعد نقش عاطفي و ترغيبي دارد و به اعجاز زبان در بيان مفاهيم آگاهي كافي داشته است.