خوانش معناشناسانۀ كاركرد عناصر چهارگانۀ داستان قرآني موسي(ع) و فرعون

عناصر چهارگانه در ميان اساطير و باورهاي كهن بشر جايگاهي ويژه داشته و آراي فيلسوفان، طبيبان و عارفان زيادي را به‌خود اختصاص داده است. در ادبيات نيز اين عناصر آشكار بوده است. باشلار تخيلات مادي بشر را بر‌اساس عناصر آب، آتش، خاك و باد طبقه‌بندي مي‌كند و معتقد است براي بازشناسي شاعران اصيل، بايد به ‌‌ميزان نزديكي و دوري آن‌ها از اين عناصر توجه كرد. از نظر او اثر هنري پويايي خود را از عمق ارتباط با عناصر چهارگانه مي‌گيرد كه اين عناصر به‌شكل گسترده و هنري در سورۀ قصص آشكار است. مربع معنايي با فشرده كردن فرايند كلامي، نقطۀ مركزي و قلب گفتمان را نشانه مي‌رود. فرايند پوياي كلام را به تصوير مي‌كشد و بر ارتباط مقوله‌اي استوار است. هدف اين مقاله يافتن تأثير عناصر چهارگانه بر فرايند تحول معنايي است تا اثر آن‌ها را در لايۀ انتزاعي و پنهان متن كشف كند. بدين ترتيب، نگارندگان در اين پژوهش كوشيده‌اند با استفاده از رويكرد مربع ـ معناشناسي گرمس و نظرات باشلار كاركرد اين عناصر طبيعي را در سورۀ قصص با محوريت داستان حضرت موسي(ع) و فرعون بررسي كنند و تضادهاي موجود در محور حركتي دو كنشگر اصلي داستان را بر‌اساس مربع ـ معناشناسي گرمس تحليل كنند. نتايج مقاله نشان مي‌دهد، عناصر چهارگانه، همگوني زيادي با جامعۀ هدف نبوت حضرت موسي(ع) (جامعۀ مصر) دارند. آب، آغازگر نجات‌بخشي بشر است. آتش، نشانۀ تغيير و تولدي دوباره است. بسامد عنصر خاك پر‌رنگ‌تر از بقيۀ عناصر است. هممچنين، در محور معنايي رسالت و هدايت، عناصر چهارگانه محور ارتباطي تقابل تناقضي را شكل مي‌دهند.