بازخواني ضابطه عمد در قصاص

No Title

در ديدگاه مشهور فقيهان براي صدق عمد، يا بايد قصد قتل باشد يا اگر قصد قتل نيست بايد فعل جاني غالبا كشنده باشد. اين دو ملاك -قصد قتل داشتن و غلبه وقوع قتل با فعل جاني- از مصاديق روشن عمد هستند؛ اما عرف براي صدق عمد هيچ يك از اين دو امر را لازم نمي داند، بلكه صرف معرضيت داشتن فعل جاني براي قتل را كافي مي داند؛ يعني نزد عرف اگر جاني احتمال وقوع قتل را بدهد و با اختيار مرتكب آن جنايت شود، عمد صادق است. مشهور براي ضابطه خود به اجماع، شهرت، و روايات استناد كرده اند؛ اما اجماع و شهرتي در اين مساله وجود ندارد؛ زيرا اجماع قدما -علاوه بر مدركي بودن- حاصل نيست، شهرت ميان متاخرين نيز اعتباري ندارد. روايات مفسر عمد نيز -بر خلاف آنچه در مواجهه اول تصور مي شود- در مقام تحديد ضابطه عمد نبوده، بلكه ناظر به تفسير عامه از عمد هستند. اين روايات دلالتي بر انحصار موارد عمد در مدلول خود نداشته و معنايي غير از فهم عرف از عمد را ارايه نمي دهند. بنابراين موضوع حكم شرعي قصاص، همان معناي عرفي عمد است. اين معناي عرفي مورد تاييد روايات و موافق با ارتكاز علماست و از نظر مصاديق نيز علاوه بر مصاديق عمد در نظريه مشهور، موارد بيشتري را شامل مي شود.

No abstract