بازپژوهي عملي در تحليل تشريعي بودن قاعده لاضرر

قاعده لاضرر از شناخته ‌شده‌ترين قواعد فقهي به حساب مي‌آيد. اين قاعده عيناً از روايت مشهور نبوي «لاضرر و لاضرار في الاسلام» اقتباس شده و از ريشه قرآني و عقلايي برخوردار است. علاوه بر اختلاف در معناي ضرر و ضرار بين فقيهان، همواره كاركرد اين قاعده مورد اختلاف بوده است. با وجود اين، تفسيري كه بيشتر مورد اقبال واقع شده «نفي حكم ضرري» است. از اين قرار كه ضرر حاصل از اجراي احكام شرع به وسيله قاعده لاضرر مرتفع مي‌گردد. اما آنچه كه مورد بحث و اختلاف بين فقيهان بوده است و اكثر فقها آن را نپذيرفته‌اند اين است كه آيا اين قاعده توانايي رفع ضررهايي را كه از نبود حكمي در محيط شرع بر مكلفان وارد مي‌شود را دارد يا خير؟ با پاسخ به اين پرسش، روش‌هاي كارآمدي اين قاعده در مسائل اجتماعي را مي‌تواند آشكار نمايد.

No abstract