سفرنامة ابن‌بطوطه و نهادهاي اجتماعي

اگر چه «نهاد اجتماعي» اصطلاحي مدرن است كه نخستين­بار از سوي جامعه­شناسان غربي مطرح شده است، اما اين مقولۀ اجتماعي عمري به درازاي تاريخ زندگي اجتماعي بشر داشته و به همين دليل همواره در طول تاريخ مورد توجه و تأمل انديشمندان اجتماعي از جمله متفكران مسلمان قرار گرفته است. اين پژوهش بر آن است تا با تعمق در سفرنامة «التحفه النظّار في غرائب الأمصار و عجائب الأسفار» از ابوعبدالله محمد، مشهور به ابن‌بطوطه (قرن هشتم ه.ق)، نحوه نگاه او به ابعاد و ويژگي­هاي نهادهاي مختلف اجتماعي را استخراج و ارائه نمايد. پژوهش حاضر با بهره­گيري از روش تحليل محتواي كيفي اجرا شده است. براساس نتايج بدست آمده، سفرنامه ابن­بطوطه با روش توصيفي و با تأكيد بر عناصر پراهميت و عبرت­آموز، به نهادهاي مختلف اجتماعي پرداخته است. همچنين وي هر كدام از نهادهاي اجتماعي را در يك تعامل دو سويه ميان «جزء و كل» نگريسته و سپس همان را در يك كليتي وسيع­تر، يعني دين و شريعت، ارزيابي‌ مي­كند. اين ارزيابي تدريجي و چندمرحله­اي است؛ به عبارت ديگر وي همه تحليل خود از يك نهاد اجتماعي را در يك مبحث مجزا و مشخص ارائه نكرده است، بلكه به فراخور خاطرات و در لابه­لاي بحث، نكته‌اي درباب يكي از نهادهاي اجتماعي بيان مي­كند و سپس در جاي ديگري از سفرنامه به مناسبت، تكمله‌اي درباب همان نهاد بر تحليل قبلي مي‌افزايد.

No abstract