امور مالي و موديان مالياتي در دوره ايلخاني

فتوحات مغولان و آغاز حكومت ايلخاني در ايران دوره‌اي از دگرگوني در بيشتر عرصه‌ها را براي ايرانيان رقم زد؛ به اينگونه كه ساختار حاكم بر حكومت ايلخاني تحت تاثير قوانين چيني-مغولي قرار گرفت. يكي از قسمت‌هاي مهم ديوانسالاري ايران كه دستخوش تغييرات گسترده شد، امور مالي و مالياتي بود. عدم اعتماد مغول‌ها به ايرانيان و اهميت مسائل مالي، مغولان را مجاب مي كرد كه مسؤليت‌هاي مهم و نظارتي را به مأموران خودي بدهند. بنابراين جايگاه مستوفيان ايراني نزول كرد و خيلي از آنان به عنوان جمع كنندگان ماليات ايالات، توسط مأموران مغول تحت نظارت كامل بودند. با وسعت يافتن دايره وظايف و امور مربوط به امور مالي و ماليات گيري، كارگزاران ايراني نقش و حضور بيشتري در تشكيلات استيفا پيدا كردند. به اين ترتيب شيوه مغولان در نظام مالياتي صورتي پيدا كرد كه در آن عناصر ايراني در كنار و تحت نفوذ عناصر تركي مغولي قرار گرفتند. بنابراين مساله اصلي اين تحقيق، شناسايي تشكيلات مالي و جايگاه موديان مالياتي، اختيارات، شرح وظايف و كاركرد آن در دوره مغول در ايران است. چنين به نظر مي رسد كه با سلطه مغول ها بر ايران و اجراي قوانين مغولي، تغييراتي در نظام مالياتي ايران به وجود آمد و ورود عناصر و اصطلاحات مغولي در كنار نظام مالي ايراني اسلامي در دستور كار قرار گرفت. دستاورد تحقيق نشان مي‌دهد كه مغول ها با اجراي اصول و قوانين مغولي در كنار ديوانسالاري ايران كه تحت نفوذ خود بود، نظام دوگانه را در سازمان اداري ايران به كار بستند.