شناسايي و تبيين عوامل موثر بر پيچيدگي محيطي پروژه‌هاي مشاركت عمومي خصوصي مطالعه موردي: قراردادهاي مشاركت آزادراهي ايران

با مطرح شدن تئوري‌هاي توسعه، بخش عمومي همواره مترصد جذب بخش خصوصي براي مشاركت در احداث پروژه‌هاي زيربنايي است. فرآيند مشاركت در كشورهاي توسعه يافته از مشكلات كمتر، و در كشورهاي در حال توسعه، با موانع و مشكلات عميق‌تري مواجه است. در اين كشورها و ازجمله ايران، به رغم استقبال مناسب اوليه، پيچيدگي‌ها و چالش‌هاي متعدد، عملكرد پروژه و در نتيجه ادامه مشاركت را تحت تاثير قرار داده است. پژوهش حاضر به منظور شناسايي و تبيين عوامل پيچيدگي محيط پروژه‌هاي مشاركت بخش‌هاي عمومي و خصوصي در قراردادهاي ساخت، بهره‌برداري و انتقال (BOT) انجام شد. در اين پژوهش از استراتژي مطالعه موردي چندگانه براي مطالعه عميق و ميداني پروژه‌هاي مشاركت آزادراهي استفاده شد. هر مورد به طور تفصيلي مورد مطالعه قرار گرفت و سپس دادههاي پژوهش توسط استراتژي نظريه داده‌بنياد مورد تجزيه و تحليل قرار گرفت. محصول اصلي اين پژوهش، مدل پارادايمي آسيبشناسي پروژه‌هاي مشاركت آزادراهي است. در اين مدل، پديده محوري، نارضايتي بخش خصوصي از عدم‌قطعيت‌هاي هزينه، زمان و درآمد آزادراه منبعث از محيط پيچيده پروژه شناسايي شد. مهم‌ترين عوامل علّي و محرك پيچيدگي محيطي، تاثير ناپايداري‌هاي اقتصادي، سياسي و حقوقي، همراه با چالش‌هاي فرهنگي و اجتماعي كه فضايي با ابهام زياد و پرريسك را بوجود آورده‌اند، به دست آمد. عوامل بسترساز مانند ناهمسويي در قوانين، ضعف‌هاي قراردادي، سيستم بانكي ضد توسعه و در نهايت نابالغي طرفين مشاركت، شناسايي شدند. عوامل مداخله‌گر در انتخاب راهكارهاي تعاملي، همچون عدم وجود بازار مناسب طرح‌هاي سرمايه‌گذاري، نفوذ نهادهاي قدرتمند، پاي‌بند نبودن به تعهدات و عدم وجود طرح جامع حمل و نقل، مورد تاكيد كنشگران بود. بر اساس اين پژوهش، مهم‌ترين پيامدهاي پيچيدگي در محيط پروژه، ابتدا افزايش بي‌اعتمادي و سپس ابهام در تحقق بازگشت سرمايه شناسايي شدند.