گذشت بزرگوارانه؛ (تحليل چيستي «صفح» در قرآن، با تأكيد بر ديدگاه علامه جوادي آملي)

صفح، از آموزه‌هاي معاشرت اسلامي است كه قرآن كريم در چندين آيه به آن دعوت كرده است. گرچه برخي از واژه‌پژوهان و مفسران، صفح و عفو را هم‌معنا دانسته‌اند، به نظر برخي ديگر از لغت‌دانان و بسياري از مفسران، از جمله علامه جوادي آملي، صفح كه در قرآن كريم و روايات اهل بيت عليهم السلام به «جميل/زيبا» وصف شده، معنايي متفاوت با عفو دارد و برتر از عفو و برخاسته از كرامت نفساني ويژه‌اي است، زيرا عفو به معناي ترك انتقام؛ ولي صفح، به معناي صرف نظر كردن از اصل تبهكاري، زدودن كينه و ناراحتي از دل، و صفحه‌گرداني كريمانه و نديدن صفحه‌اي از خاطرات خود- كه خطا و زشتي و تجاوز ديگران بر آن نقش بسته- و چشم‌پوشي از آن و گشودن صفحه‌اي زيبا و فراموش كردن خطاي خطاكار است كه از آثار آن نه تنها ترك انتقام، بلكه ترك نكوهش و سرزنش شخص خطاكار است. ادلّه و شواهد ديدگاه دوم عبارت‌اند از: تصريح برخي واژه‌پژوهان و كتاب‌هاي فروق ‌اللغه؛ هماهنگي معناي اصطلاحي يادشده با معناي لغوي؛ شاهد قرآني؛ شاهد روايي و آراي مفسران، به ويژه مفسران اديب. در اين مقاله، پس از مباحث مقدماتي، اين ادله و شواهد به تفصيل بررسي مي‌شوند.