تحليلي نو از معناي لغوي و تفسيري واژۀ تك آمدِ «هلوع» در قرآن

واژۀ تك آمدِ »هلوع « در قرآن (معارج/ 19) به تصريح برخي مفسران و براساس آراي مختلف لغوي و تفسيري، از لغات غريب و دشوارفهم قرآن است كه تعريف آن به »جزوع « و »منوع « در دو آيۀ بعدي، دانشمندان را از ضبط دقيق معناي آن غافل كرده است. كشف معناي اصلي مادۀ هلع و نمودهاي مختلف آن از طريق بررسي هاي لغوي، هدف اول اين جستار بوده و البته سؤال اصلي، نحوۀ ارتباطِ هلوع با جزع و منع، آن هم در صيغۀ مبالغۀ آن‌ها است. دو معنا و تفسير مشهور هلوع به »شدتِ جزع « و »شدتِ حرص «، از عهدۀ برقراري اين ارتباط بر نمي آيند. تحقيق حاضر با روش توصيفي ـ تحليلي روشن مي كند كه معناي محوري هلوع، »خالي بودن درون از منبع قوت « است كه از طرفي با ضعف و سستي همراه است و از طرف ديگر در دو شاخۀ »سبكي « و »گرسنگي شديد « سر برمي آورد. هريك از اين دو، با نوعي بي قراري و حركت همراه است و در حضور عوامل شتاب دهنده، نمودهاي مختلف سرعت، جديت، مبالغه و ... در اين ماده تجلي مي يابد. هلوع در قرآن، درباره انسانِ تهي از ايمان و مضطرب به كاررفته و ناظر به مبالغه و شدتِ عمل او در شر و خير است؛ يعني، مستقيماً به معناي جزع و منع ارتباطي ندارد.