پژوهشي در كهن فضاهاي باز بومي محله اي همدان

Recognition of Neighborhood Native Open Spaces in Hamadan Community Centers

يكي از جنبه‌هاي موفق هر فضاي جمعي پايداري است. از نمودهاي پايداري، ماندگاري توأم با پويايي در گذر زمان مي‌باشد. نظام محله‌محور در ساختار بافت قديمي شهر همدان، نشانگر محله‌هايي پويا در گذار ساليان متمادي در اين شهر است. در مركز اين محلات كه از هم‌جواري آنان ساختار شهر شكل گرفته است، عمدتاً ميدانچه اي سرباز، محصور و مشجر با هم‌جواري مسجد، حمام و بازارچه و ساير فضاهاي عمومي پيراموني قرار دارد؛ كه در اصطلاح بومي همدان با عنوان «چمن» شناخته شده و با بهترين موقعيت دسترسي گره ارتباطي چند معبر مهم شهري است. ساختار مركز محلات همدان براساس پاسخ‌گويي به نيازهاي جسمي و روحي انسان شكل‌گرفته و برآورده‌كنندۀ جامع نيازهاي ضروري اهالي مي‌باشد؛ اين ساختار سبب ايجاد خرد اقليم مناسب با افزايش آسايش حرارتي در فضاي باز مشجر و محصور، ايجاد مركز تجمع و مأمن تعاملات اجتماعي اهالي محله، كاهش سفرهاي بين‌شهري و خودكفايي اقتصادي محله مي‌شود. كهن‌الگوي چمن، مي‌تواند به‌عنوان الگويي مطابق با فرهنگ اسلامي و در سازگاري با شرايط اقليمي در ساختار شهر احيا شده و در طراحي شهرهاي جديدالاحداث به‌عنوان شهري با الگوي ايراني اسلامي مورداستفاده قرار گيرد. پرسش اصلي اين پژوهش بدين‌قرار است: ساختار اصلي مركز محلات كهن شهر همدان چيست؟ راهبرد پژوهش تاريخي-تفسيري و مبتني‌بر گردآوري اطلاعات با مطالعات كتابخانه‌اي و بررسي‌هاي ميداني است. براي انجام مطالعات كتابخانه‌اي شناسنامۀ منابع پژوهشي شامل: مشخصات كلي منبع، چكيده، تصوير، فرآيند پژوهش و موارد ارجاع، تهيه شده است. به‌منظور انجام مطالعات ميداني، شناسنامۀ كالبدي واجد ويژگي‌هاي كالبدي، محيطي، فرهنگي و اقتصادي تنظيم گرديده است. در بافت شهري از دوران قاجار تا پهلوي اول، همدان از قوي‌ترين و پوياترين مركز محلات برخوردار بوده كه سبب انسجام نظام محله‌محور در شهر شده است. مسجد و حمام از عناصر ثابت و جزو لاينفك محلات بوده است.

The signs of the stability of each space are along with the dynamism over different generations. The neighborhood-centered system in Hamadan, Iran, represents dynamic neighborhoods over the years. Hamadan is composed of 50 neighborhoods possessing open squares in the center with markets and public spaces surrounding, named “Chaman” as the core of community in the best location to access urban nodes of several major passages, center of association, and social interactions of the neighborhood residents. In the urban texture from the Parthian period to the first Pahlavi, Hamadan has enjoyed the strongest and most dynamic center of neighborhoods that has consolidated the neighborhood-oriented system, having formed to respond to the existential dimensions of mankind and is a comprehensive supplier of residents` essential needs. Therefore, in addition to the Chaman space, this structure has cultural-religious and commercial spaces to meet the environmental, religious, and economic needs of residents. The archetype of Chaman can be restored as a model in accordance with Islamic culture and adapted to the climatic conditions in the city and in the design of new cities. The strategy used in this historical-interpretative research is based on the collection of information with library studies and field surveys. To conduct library studies, the repertoire of the research resource has been provided, including the general characteristics of the source, image, abstract, research process and referral cases. In order to conduct field studies, the physical identity repertoire has been set up in five physical, environmental, cultural, economic and cultural characteristic sections.