انديشوران مسلمان و تعليل گونه هاي دين ورزي

The Muslim thinkers and the definition of human religiosity

گوناگوني وتنوع آدميان در دين‌ورزي واقعيتي انكارناپذير است؛ اما تعليل وتوجيه آن در نزد عالمان ديني، عارفان، فيلسوفان، روان‌شناسان و جامعه‌شناسان دين، معركه آراء بوده است. برخي آن پديده را يكسره معلل به عوامل غيرمعرفتي و برخي نيز آن را مدلل به عوامل معرفتي دانسته‌اند. لازمه‌ كلامي اولي، پلوراليسم و لازمه‌ كلامي دومي، انحصارگرايي است. اين نوشتار با عرضه گونه ‌شناسي‌هاي قرآني و روايي و تعليل هاي فلسفي، كلامي، عرفاني و فقهي عالمان مسلمان از دين ورزي وتعليل آن‌ها به نظريه‌ پيشنهادي و مختار خويش يعني «اختيار در محدوده‌ شاكله» مي‌رسد كه لازمه‌ كلامي آن، نه پلوراليسم و نه انحصارگرايي، بلكه شمول‌گرايي خواهد بود. تامل در گونه ‌شناسي‌هاي ارائه شده نشان مي‌دهد كه نگاه مذهبي در دسته‌بندي انسان‌ها خنثي نيست، بلكه ارزشي، جهت‌دار و در يك الگوي سه‌وجهي مبتني بر ادراك، ايمان و اخلاق قابل تبيين است.

The diversity and variety of human beings in religion is an undeniable reality, but its wisdom and wisdom has been voiced by religious scholars, philosophers, psychologists and sociologists. Some of these phenomena are considered to be non-cognitive factors, and some also suggest that it is an epistemic factor. The prime necessity of the first, pluralism and the second theological imperative is monopoly. This article, with the provision of Qur'anic typologies, narrative, philosophical, mystical, and ..., and their analysis into their proposed and autonomous theory, namely, "the authority within the boundaries of the class", whose theological imperative would be neither pluralism nor exclusivism, but inclusiveness. Reflecting on the typologies presented, it is shown that the religious view is not neutral in the categorization of human beings, but is valuable, directional, and can be explained in a rational pattern based on perception, faith, and morality.